Di tích LS-VH Thành phố Thủy Nguyên

Cách đây vừa tròn 120 năm, ngày 25/12/1899, Nhà máy Xi măng Hải Phòng được khởi công xây dựng trên bãi đầm lầy tại ngã ba sông Cấm – kênh Đào, Hạ Lý, Hải Phòng, đánh dấu sự  ra đời Nhà máy xi măng Portland nhân tạo đầu tiên ở Đông Dương. 120 năm đi qua với biết bao biến cố, thăng trầm cùng lịch sử  đất nước, lịch sử  thành phố Cảng, trải qua 2 cuộc chiến, xuyên qua 3 thế kỷ, lịch sử  Xi măng Hải Phòng được chia thành 2 thời kỳ với 5 giai đoạn:

Chùa Dương Xuân còn có tên gọi khác là chùa Kẹm thuộc làng Dương Xuân, xã Lại Xuân, huyện Thuỷ Nguyên, thành phố Hải Phòng. Ngôi chùa được xây dựng vào thế kỷ 18 và gắn liền với hai cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc.

Đình – chùa làng Giá thuộc xã Gia Đức, huyện Thuỷ Nguyên, thành phố Hải Phòng. Hai công trình được xây dựng từ thời Mạc và thời Hậu Lê. Nơi đây đã chứng kiến hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược.

Đình Pháp Cổ thuộc xã Lại Xuân, huyện Thuỷ Nguyên, thành phố Hải Phòng, được xây dựng từ năm 1808, toạ lạc trên mảnh đất rộng rãi, bằng phẳng giữa trung tâm làng xã, có tổng diện tích là 3734 m2.

Cụm di tích thôn Trại Sơn, xã An Sơn, huyện Thuỷ Nguyên, thành phố Hải Phòng, được xây dựng năm 1884, bốn bề có sông núi đá vôi bao bọc. Nơi đây đã ghi lại dấu tích lịch sử kháng chiến chống giặc ngoại xâm của nhân dân ta.

Khu phủ đường huyện Thủy Nguyên nằm trên địa bàn thôn Trịnh Xá, xã Thiên Hương có vai trò là trung tâm đầu não của huyện Thủy Nguyên trong một thời kỳ lịch sử tiêu biểu. Những trung tâm hành chính của các huyện thời kỳ trước cách mạng tháng Tám năm 1945 thường được gọi là huyện đường. Riêng Thủy Nguyên, trung tâm này được gọi là phủ đường (do năm 1934, huyện Thủy Nguyên được đổi thành phủ Thủy Nguyên, thuộc tỉnh Kiến An).

Từ đường họ Bùi ở đội 3, thôn Thiên Đông, xã Đông Sơn, huyện Thủy Nguyên; là nơi các thành viên trong nội tộc thờ cúng vị khởi tổ đầu tiên đến khai phá đất đai, lập thôn xóm tại mảnh đất Thiên Đông.

Lịch sử địa phương huyện Thủy Nguyên ghi nhận xã Lại Xuân là một vùng căn cứ địa, chiếc nôi của phong trào cách mạng và kháng chiến. Đầu tháng 7/1945, đoàn cán bộ lãnh đạo kháng chiến đầu tiên của huyện Thủy Nguyên đã ở và làm việc tại chùa Phi Liệt hơn 10 ngày và cũng từ đây thông báo số 1 của Ủy ban kháng chiến lâm thời đã được phát ra. Ngay trong những ngày chuẩn bị cho khởi nghĩa giành chính quyền, tại Phi Liệt đã có phong trào thanh niên học tập võ thuật, côn kiếm tại chùa để chống lại áp bức, cường quyền. Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, chùa Phi Liệt luôn là địa điểm che giấu, bảo vệ cho lực lượng kháng chiến. Tại ngôi chùa làng, ngày 7/8/1949, kẻ thù đã hạ sát 3 chiến sỹ cách mạng người làng Phi Liệt hòng dập tắt phong trào cách mạng; song chúng đã thất bại, phong trào kháng chiến của nhân dân làng Phi Liệt nói riêng, xã Lại Xuân nói chung vẫn phát triển mạnh mẽ.

Với địa thế thuận lợi, chùa Doãn Lại từ rất sớm đã được chọn là một trong những căn cứ địa kháng chiến của ta; nơi tập hợp lực lượng để tuyên truyền, vận động cách mạng, gây dựng phong trào và tổ chức kháng chiến, nơi ẩn náu, hoạt động bí mật, xây dựng lực lượng, phát triển các tổ chức cách mạng của các cán bộ hoạt động cách mạng. Chỉ một thời gian ngắn, phong trào đã phát triển rất nhanh, lan rộng khắp vùng. Chùa Doãn Lại còn là một địa điểm liên lạc quan trọng, nhịp cầu nối giữa trung tâm Thượng Huyện với chiến khu Đông Triều (chiến khu Trần Hưng Đạo). Ủy ban dân tộc giải phóng liên huyện Thủy Nguyên-Kinh Môn cũng ra đời từ đây do ông Hoàng Ngọc Lương làm Chủ tịch, ông Nguyễn Kiên Tranh (tức sư Tuệ) làm Phó Chủ tịch. Mảnh đất chùa cũng từng chứng kiến những người con của quê hương, những đảng viên ưu tú của đảng bị địch bắt, đầy đi Côn Đảo; chứng kiến hàng loạt thanh niên trong làng được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam – những người sau này được ghi nhận là những cán bộ tiền khởi nghĩa, những chiến sỹ cảm tử quân, một số cán bộ trưởng thành là lãnh đạo cấp cao của Đảng, nhà nước. Chùa Doãn Lại còn là nơi ra mắt của nhiều tổ chức: Ủy ban kháng chiến hành chính, Công an huyện, Huyện đội, Tiểu đoàn Quang Trung, bộ đội Ký Con, Mặt trận Việt minh huyện, các đoàn thể cứu quốc… Chùa còn là trung tâm họp bàn, chỉ đạo tác chiến của nhiều trận đánh chống càn, công đồn, phục kích, địch vận… làm cho quân địch hoang mang, khiếp sợ.

Đình Lâm Động thuộc xã Lâm Động, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng. Ngoài tên mà dân làng quen gọi là đình Cả, đình còn có tên chữ là Hòa Lạc Đình.