CHÙA DOÃN LẠI
(Di tích lịch sử kháng chiến)
Chùa Doãn Lại thuộc thôn Doãn Lại, xã Lại Xuân, huyện Thủy Nguyên còn có tên chữ là Linh Quang Tự.
Với địa thế thuận lợi, chùa Doãn Lại từ rất sớm đã được chọn là một trong những căn cứ địa kháng chiến của ta; nơi tập hợp lực lượng để tuyên truyền, vận động cách mạng, gây dựng phong trào và tổ chức kháng chiến, nơi ẩn náu, hoạt động bí mật, xây dựng lực lượng, phát triển các tổ chức cách mạng của các cán bộ hoạt động cách mạng. Chỉ một thời gian ngắn, phong trào đã phát triển rất nhanh, lan rộng khắp vùng. Chùa Doãn Lại còn là một địa điểm liên lạc quan trọng, nhịp cầu nối giữa trung tâm Thượng Huyện với chiến khu Đông Triều (chiến khu Trần Hưng Đạo). Ủy ban dân tộc giải phóng liên huyện Thủy Nguyên-Kinh Môn cũng ra đời từ đây do ông Hoàng Ngọc Lương làm Chủ tịch, ông Nguyễn Kiên Tranh (tức sư Tuệ) làm Phó Chủ tịch. Mảnh đất chùa cũng từng chứng kiến những người con của quê hương, những đảng viên ưu tú của đảng bị địch bắt, đầy đi Côn Đảo; chứng kiến hàng loạt thanh niên trong làng được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam – những người sau này được ghi nhận là những cán bộ tiền khởi nghĩa, những chiến sỹ cảm tử quân, một số cán bộ trưởng thành là lãnh đạo cấp cao của Đảng, nhà nước. Chùa Doãn Lại còn là nơi ra mắt của nhiều tổ chức: Ủy ban kháng chiến hành chính, Công an huyện, Huyện đội, Tiểu đoàn Quang Trung, bộ đội Ký Con, Mặt trận Việt minh huyện, các đoàn thể cứu quốc… Chùa còn là trung tâm họp bàn, chỉ đạo tác chiến của nhiều trận đánh chống càn, công đồn, phục kích, địch vận… làm cho quân địch hoang mang, khiếp sợ.
Những năm chống đế quốc Mỹ sau này, chùa Doãn Lại vẫn là nơi đóng quân của nhiều đơn vị bộ đội, nơi luyện quân, cất giấu các loại vũ khí, khí tài, quân trang, quân dụng cung cấp cho chiến trường Miền Nam, góp phần vào sự nghiệp đấu tranh thống nhất đất nước.
Ngôi chùa Doãn Lại mãi mãi là niềm tự hào, một chứng tích lịch sử ghi lại những dấu ấn sâu sắc và là một địa chỉ đỏ để giáo dục tinh thần yêu nước, ý chí quật cường chống giặc ngoại xâm của nhân dân làng Doãn Lại cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Di tích Chùa Doãn Lại đã được Ủy ban nhân dân thành phố công nhận là Di tích lịch sử kháng chiến tại Quyết định số 260-QĐ/UBND ngày 09/02/2010./.