ĐÌNH - CHÙA THÁI LAI
(Di tích Lịch sử Văn hóa cấp thành phố)
Đình – chùa Thái Lai thuộc xã Cao Nhân, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng, nằm cách trung tâm thành phố 18 km về phía Tây – Tây Bắc.
Đình Thái Lai thờ hai vị Thành hoàng tên là Tế và Hộ. Bấy giờ có quân Thục sang xâm phạm nước Văn Lang, vua Duệ Vương lo lắng cho thảo hịch, truyền đi khắp nước tìm người tài ra đánh giặc. Hai ông ứng tuyển được vua phong hàm đại tướng và cùng quân của nhà vua đánh giặc giúp nước. Lúc giáp trận, trời mưa to gió lớn, sóng nước dữ dội, quân giặc chết đuối nhiều, số còn lại chạy tan tác. Thắng giặc, vua cho mở tiệc yến khao quân. Một hôm, đất trời mù mịt, các ông đều thác hóa vào ngày 1/11. Vua tiếc thương người trung nghĩa, sai sứ giả mang sắc chỉ truyền cho dân bản, lập miếu phụng thờ.
Đình Thái Lai được khởi dựng nửa sau thế kỷ XIX, tọa lạc trên một khu đất bằng phẳng, cao ráo, mặt chính của ngôi đình quay hướng Tây. Đình cấu trúc kiểu chữ đinh, tiền đình 5 gian, gồm 6 vì gỗ. Trải qua thời gian, biến động của bão gió song di tích vẫn giữ được kết cấu nghệ thuật của thời Nguyễn.
Chùa Thái Lai (hay còn gọi là Phúc Linh Tự), tọa lạc trên mảnh đất cao ráo, phong quang, nằm ngay phía sau ngôi đình làng. Chùa quay hướng Tây. Kiến trúc chính của chùa gồm tòa tam bảo, có kết cấu mặt bằng chữ đinh gồm 3 gian tiền đường và 2 gian chuôi vồ. Kết cấu giữa các vì cột xà được trang trí kỹ thuật bào trơn, đóng bén nguyên thổ, đảm bảo chắc và khỏe. Sau tòa phật điện là khu sân rộng, rợp bóng cây xanh. Nhà thờ tổ, nhà khách, công trình vệ sinh, hệ thống hàng rào, khu vườn tháp của các vị sư tổ được xây cất bên trái tòa phật điện. Trước đây chùa Thái Lai còn xây dựng một gác chuông trên cổng tam quan có tên hiệu chùa Phúc Linh Tự. Do chiến tranh, cổng tam quan – gác chuông bị đổ, còn lại quả chuông mang niên hiệu Tự Đức năm thứ 5 (1852) nay vẫn còn và được treo tại nhà tiền đường. Qua văn bia còn lại ở khuôn viên, chùa Thái Lai được tu sửa, tôn tạo vào các năm Vĩnh Thịnh 6, Tự Đức 5 và Thành Thái thứ 2.
Trải qua thời gian, đình – chùa Thái Lai còn bảo lưu được khá nhiều di vật, cổ vật: Tại đình còn bảo lưu được tượng Thành hoàng, nhang án gỗ, quán tẩy sở, khám gỗ, long đình, bia đá… Tại chùa Thái Lai còn tượng phật, bia đá, chuông đồng, bát hương gốm sành, đại tự gỗ…
Lễ hội truyền thống tại đình – chùa Thái Lai được tổ chức vào thời gian đầu xuân – ngày 4 tháng Giêng; tế đồng ngày 12/11; lễ đình kỷ niệm ngày sinh nhật hai vị thánh có mở hội bày cỗ. Ngoài ra, trong hội còn có các trò chơi: Chọi gà, đánh cờ người…
Ngày 11 tháng 02 năm 2003, Uỷ ban Nhân dân thành phố ra Quyết định số 355-QĐ/UBND công nhận đình – chùa Thái Lai là Di tích Lịch sử Văn hóa cấp thành phố.