CHÙA
HÒA HY
(Di tích Lịch sử Văn hóa cấp thành phố)
-----
Chùa
Hòa Hy là một danh lam cổ tự nổi tiếng mang tên địa phương nguyên là một xã cũ
thuộc huyện đảo Cát Hải trước ngày 09/5/1963. Từ năm 1945 trở về trước là xã
Hòa Hy, tổng Đôn Lương, huyện Cát Hải, tỉnh Quảng Yên, Hòa Hy là cách gọi theo
tên thôn cũ trong xã Hòa Quang. Trong quá trình thay đổi cấp hành chính tổng,
nay thuộc thị trấn huyện đảo Cát Hải.
Ngôi
chùa thờ Phật mang tên chính thôn làng cũ – chùa Hòa Hy. Chùa còn mang tên chữ
“Tây Sơn tự”. Đây là một ngôi chùa còn khá nguyên vẹn, khang trang, có niên đại
tu dựng vào nửa đầu thế kỷ XVIII, bảo lưu những giá trị văn hóa tâm linh tại
nơi đảo xa trung tâm thành phố, đồng thời góp phần nối liền tuyến tham quan du
lịch Hải Phòng – Cát Hải – Cát Bà. Chùa
có bố cục mặt bằng kiểu chữ Đinh (J), gồm 5 gian bái đường, 3 gian chuôi vồ. Kết
cấu bộ vì gỗ, cột xà hoành dui còn khá chắc chắn do được tu bổ thường xuyên.
Bái đường có 6 vì cột, 18 cột cái, cột quân, chuôi vồ kết cấu 4 vì gỗ có 16 cây
cột. Vì nóc mái đều thống nhất kiểu Giá Chiêng. Trên từng bộ phận của kiến trúc
như kẻ, nách, cốn nóc, bẩy hiên… đều được trang trí những mảng chạm khắc trên gỗ
như hoa văn cánh sen, mảng trang trí Trúc hóa Long, Rồng chầu mặt Nguyệt, Phượng
hàm thư, Mai điểu… mang đậm dấu ấn nghệ thuật Nguyễn cuối thế kỷ XIX.
Theo
quy luật chung của quá trình lao động, sản xuất của đời sống nhân dân, ngoài sản
xuất để tồn tại trong cộng đồng làng xóm, người ta còn cần nguyện cầu cho cuộc
sống bình an, vạn vật tươi tốt. Do vậy, ngôi chùa thờ Phật đã được xuất hiện ở
mọi làng xã Việt Nam từ rất sớm, từ đất liền ra tới hải đảo xa xôi, thôn Hòa
Hy, xã Hòa Quang là một ví dụ như thế. Cho đến nay, chưa có một văn bản bia ký
nào ghi chép cụ thể thời gian ra đời của ngôi chùa, chỉ biết rằng tại tấm bia
Hoàng Định năm thứ 20 (1622) có nhắc đến những người đóng góp xây dựng Chùa. Điều
đó cho thấy chùa Hòa Hy có nguồn gốc tu tạo, phát triển vào nửa đầu thế kỷ XVII,
được sự nhiệt tình hưởng ứng của đông đảo nhân dân thập phương làm ăn sinh sống
đến từ mọi nơi, kể cả các vị có chức sắc, môn sinh cũng hưởng ứng. Năm 1757,
niên hiệu Khánh Đức nhân dân tiếp tục quyên tiền trùng tu chùa, góp phần tô đẹp
ngôi chùa và còn được bảo lưu đến ngày nay. Chùa Hòa Hy tòa lạc trên thế đất đẹp,
hợp thuyết phong thủy như văn bia chùa đã miêu tả:
“Tả thanh Long uyển khúc/ Hữu bạch Hổ
phục chầu/ Tiền: Chu trước thủy triều/ Hậu: Huyền vũ sơn trấn”.
Giải
nghĩa: “Bên phải có rồng xanh uốn khúc/ Bên
trái có Hổ trắng chầu/ Phía trước mặt có sóng thủy triều/ Phía sau tựa vào bóng
núi”.
Ngoài
vị trí cảnh quan khá thuận lợi của ngôi chùa, phải kể đến một số trong rất nhiều
di vật hiện được bảo quản tại chùa, tất cả đã làm nên giá trị lịch sử - văn hóa
của Chùa Hòa Hy ngày nay, gồm:
+ Bộ
sưu tập bia ký: 07 tấm bia còn nguyên vẹn, biểu thị cho quá trình tồn tại phát
triển trong lịch sử của ngôi chùa. Các bia mang niên hiệu thời Lê Trung Hưng,
có các niên hiệu Hoàng Định, Chính Hòa, Cảnh Hưng, Đời Nguyễn có các bia mang
niên hiệu Tự Đức, Thành Thái, Duy Tân, nội dung là ghi nhớ công việc tu tạo, sửa
chữa ngôi chùa. Đặc biệt qua phần ghi danh sách tên các thiện nam, tín nữ nổi
lên tên làng, tên xã, tên người từ nhiều nơi hưởng ứng công việc nhà chùa qua mỗi
lần tu tạo.
+ Hệ
thống tượng phật gồm các pho tượng có niên đại rải rác từ thế kỷ 18,19,20, màu
sắc nguyên thủy ánh hoàng kim.
+ Câu
đối, Bát hương và Chuông đồng.
Theo
Ban Hội tự tại chùa, từ xưa chùa có lễ hội vào ngày 10/4, kỷ niệm người có công
truyền bá đạo Phật tại khu vực chùa, có cúng Phật, dâng lễ lên ban Phật. Đây là
những nghi lễ bình thường diễn ra tại mỗi ngôi chùa Việt Nam thu hút đông phật
tử, tín đồ sở tại và quý khách thập phương tới thăm viếng chùa.
Chùa
Hòa Hy - Nơi bảo lưu những phong tục tập quán tốt đẹp của cư dân địa phương, thỏa
mãn nhu cầu văn hóa tâm linh, góp phần ổn định làng xã, đoàn kết trong cộng đồng
dân cư thường xuyên đối mặt với biển khơi, bão tố. Trải qua thời gian hơn 3 thế
kỷ tồn tại với biết bao biến cố thăng trầm của lịch sử và sóng gió, bão tố, Chùa
Hòa Hy là minh chứng rõ nét cho sức sống tiềm tàng của nhân dân Cát Hải nơi đầu
sóng ngọn gió nói riêng, dân tộc Việt Nam nói chung. Ngày nay, với điều kiện
giao thông thuận lợi, vị trí chùa nằm ngay tuyến du lịch xuyên đảo Hải Phòng –
Cát Hải – Cát Bà, Chùa Hòa Hy sẽ cùng với một số di tích độc đáo khác của huyện
đảo tạo nên một tập hợp các di tích, danh thắng góp phần đáng kể hình thành những
địa điểm du lịch giá trị, mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam.
Ngày 19/1/2004, Ủy ban nhân dân thành phố ra Quyết
định số 203/QĐ-UB công nhận chùa Hòa Hy là Di tích Lịch sử Văn hóa cấp thành phố.