MIẾU CÚC PHỐ
(Di tích Lịch sử Văn hóa cấp thành phố)
Di tích thuộc thôn Cúc Phố (tên cũ là Cúc Bồ), xã Vinh Quang, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng. Tên nôm địa phương còn gọi là miếu Gọc. Di tích nằm trên diện tích 396 m2, cách trung tâm thành phố Hải Phòng 34 km, cách trung tâm huyện Vĩnh Bảo khoảng 8 km.
Theo tờ trình ghi ngày 21/02/2011 của làng văn hoá Cúc Phố, miếu Cúc Phố có từ thế kỷ thứ XI triều Lý; thờ ba vị Thành hoàng là những nhân vật lịch sử có công đánh giặc ngoại xâm:
- Linh Lang Đại Vương: Theo chính sử, đây là con trai của vua Lý Thái Tông (1028-1054). Hoàng tử Chiêu Văn đã cùng Lý Thường Kiệt chống quân xâm lược Tống trên phòng tuyến sông Cầu (Như Nguyệt); sau khi thắng trận, ngài trở về nơi ở cũ được ít lâu thì mất; được nhà vua phong là Linh Lang đại vương; cho tu sửa nơi ở cũ để làm đền thờ (đền Voi Phục ở đất Thăng Long – Hà Nội ngày nay). Ngoài đền Voi Phục, Linh Lang Đại Vương còn được thờ ở nhiều nơi, trong đó có miếu Cúc Phố.
- Chàng Rồng Đại vương: Nhân vật lịch sử thời Hùng Vương dựng nước, quê ở làng Tri Yếu, xã Đặng Cương, huyện An Dương, thành phố Hải Phòng.
- Ma Cốc Đại vương: Chưa rõ lai lịch.
Miếu Cúc Phố hiện tại là một kiến trúc gỗ lim, mái lợp ngói cổ hai lớp. Trải qua thời gian và thăng trầm của lịch sử, miếu đã được tu bổ nhiều lần, niên đại gần nhất là triều Nguyễn Duy Tân năm thứ ba (1908). Miếu có bố cục mặt bằng chữ Đinh (J) gồm ba gian bái đường, hai gian hậu cung. Bộ khung thuộc loại gỗ tứ thiết, bền, dẻo, bóng theo thời gian. Vì nóc kết cấu kiểu thuận chồng 5 con, các cấu kiện đều được đục, chạm cẩn thận; trang trí trên một số bộ phận đầu dư, cốn nóc, đầu chồng kẻ nách đều được đục chạm lộng hình rồng mây, nét chạm khỏe khoắn; các hình họa được cách điệu long, ly, tăng thêm vẻ cổ kính cho di tích.
Sinh hoạt tế, lễ tại di tích hàng năm vào ngày 04/01, 15/3, 05/11 Âm lịch. Đặc biệt ngày 05/11 có trò chơi đánh gậy, đánh đu. Lễ vật cũng tế có bánh dày, bánh chưng, thịt lợn, xôi trắng…
Tại di tích hiện còn lưu giữ:
- 4 sắc phong thuộc các đời vua triều Nguyễn chất lượng còn tốt do được bảo quản cẩn thận: Tự Đức năm thứ 6 (1853) và thứ 22 (1870); Duy Tân năm thứ 3 (1908); Khải Định năm thứ 9 (1924)
- Ngai rồng: 4 cỗ
- Sập thờ: 1 chiếc kiểu chân quỳ dạ cá, diềm trang trì ô hoa văn hình học, mặt hổ phù giật cấp.
- Đại tự kiểu chữ nhật: hai bức
- Câu đối: 2 đôi, loại chữ nhật phẳng và lòng máng, diềm trang trí hoa văn.
- Chiêng đồng: 1 chiếc, đường kính 0,55m
- Bức chạm: Chất liệu gỗ, đề tài tứ linh chầu mặt trời. Cốn nóc hậu cung 1 bức.
Ngoài ra còn một số độc bình, lọ hoa cỡ lớn men Móng Cái và Trung Hoa cùng hai bát hương, đôi lục bình bài trí tại ban thờ chính.
Miếu Cúc Phố (miếu Gọc) đã tồn tại cùng sự phát triển của làng xã địa phương và công cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc; lưu giữ những giá trị trường tồn của đời sống văn hoá tâm linh của dân tộc. Tuy quy mô vừa phải nhưng ngôi miếu vẫn còn bền vững trước thời gian bởi những vật liệu bền chắc, gia công cẩn thận, trang trí mỹ thuật khá đẹp, có giá trị tiêu biểu về nghệ thuật dân gian.
Với những giá trị lịch sử, văn hoá còn lưu lại đến ngày nay, di tích miếu Cúc Phố, xã Vinh Quang, huyện Vĩnh Bảo đã được Ủy ban Nhân dân thành phố Hải Phòng ra Quyết định số 1329-QĐ/UBND ngày 25/8/2011 xếp hạng Di tích Lịch sử Văn hoá.