TỪ ĐƯỜNG HỌ ĐẶNG QUANG
(Di tích Lịch sử cấp thành phố)
Từ đường họ Đặng Quang nằm trên địa bàn làng Kim Sơn, xã Tân Trào, huyện Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng. Từ trung tâm thành phố đến di tích khoảng 22 km.
Từ đường họ Đặng Quang là nơi thờ cúng tổ tiên và các chân linh của dòng tộc. Theo nội dung văn bia “Từ đường bia ký” niên hiệu Duy Tân thứ 2 (1902) ghi chép: Đời trước họ Đặng đã làm từ đường, trải qua lũ lụt nhiều năm, không được tu sửa thường xuyên, nên công trình hư hỏng nặng. Đến năm Ất Tỵ niên hiệu Thành Thái (1905) dòng họ cùng nhau trùng tu, sửa chữa. Năm Giáp Tý, niên hiệu Khải Định (1924) trùng tu. Sau đó vào các năm 1995, 2002 từ đường tiếp tục được tu sửa.
Từ những chứng cứ lịch sử còn lưu giữ tại địa phương cùng gia phả, bia ký của dòng họ cho thấy từ đường Đặng Quang, từ cụ thủy tổ đến các cụ tổ sau đều có đóng góp cho quê hương, đất nước. Đặc biệt trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, khi các cuộc kháng chiến của Nhân dân ta liên tiếp nổ ra, cuối thế kỷ XIX vùng Hải Dương, Kiến An, phong trào khởi nghĩa do Mạc Đình Phúc khởi xướng được Nhân dân phủ Kiến Thụy hưởng ứng. Trong đó có ông Đặng Quang Ừ (đời thứ 9 họ Đặng Quang) ở Kim Sơn nhận chức Phó lãnh binh đã tập hợp lực lượng người dân các làng, tiến công vào thành phố Hải Phòng, phối hợp với các lực lượng khác đánh vào Hải Dương, huyện lị Vĩnh Bảo, Tứ Kỳ, đồn Qúy Cao… Trước cách mạng tháng Tám năm 1945, từ đường họ Đặng Quang là địa điểm rèn giáo mác, chế tạo vũ khí của địa phương để đánh phát xít Nhật; là nơi giam giữ bọn phản động, do thám.... Thời kỳ Pháp trở lại xâm lược, từ đường là địa điểm hoạt động, bảo vệ cho lực lượng kháng chiến của địa phương. Dòng họ có nhiều người tham gia cách mạng, kháng chiến sớm và sau này trở thành cán bộ lão thành cách mạng, cán bộ Tiền khởi nghĩa, có công trong các cuộc kháng chiến.
Từ đường họ Đặng Quang có bình đồ kiến trúc dạng thức chữ Nhị truyền thống với 3 gian tiền đường và 3 gian hậu đường. Về tổng thể, từ đường họ Đặng Quang có hệ khung kiến trúc gỗ lim được tạo tác mang phong cách thời Nguyễn (đầu thế kỷ XX). Một công trình kiến trúc từ đường điển hình vùng đồng bằng Bắc Bộ với niên đại hơn 100 năm. Hiện từ đường còn lưu giữ được nhiều di vật, cổ vật quý, có giá trị như: Văn bia, bài vị, hoành phi, câu đối cổ…
Hằng năm, vào ngày 10 tháng 2 âm lịch, dòng họ Đặng Quang tổ chức lễ giỗ tổ tại từ đường.
Với những giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc nghệ thuật nêu trên, ngày 09/12/2020, Ủy ban nhân dân thành phố ban hành Quyết định số 3741/QĐ-UBND công nhận từ đường họ Đặng Quang thôn Kim Sơn, xã Tân Trào, huyện Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng là di tích Lịch sử cấp thành phố.