ĐỀN TRẦN
(Di tích Lịch sử Văn hóa cấp thành phố)
Đền Trần nằm trên địa bàn thuộc tổ dân phố Chẽ, phường Vạn Sơn, quận Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng. Đây là công trình văn hóa tâm linh, tín ngưỡng của người dân nơi đây.
Đền Trần phường Vạn Sơn thờ anh hùng dân tộc Trần Quốc Tuấn. Trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên Mông lần thứ hai (1283) và lần thứ ba (1288), ông được vua Trần trao cho trọng chức Quốc công Tiết chế, thống nhất toàn bộ quân đội vương triều. Với tài thao lược, ông góp phần to lớn trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên Mông. Khi mất, ông đã hiển thành bậc Thánh trong lòng nhân dân. Ông được nhân dân tôn vinh làm bậc cha của thiên hạ. Trên đất nước Việt Nam có rất nhiều đền, đình, miếu và cả điện tư gia phụng thờ ông. Vùng đất Vạn Sơn, Đồ Sơn đặc biệt là khu vực núi Chẽ, thời Trần thế kỷ XIII là nơi Trần Hưng Đạo đã lưu lại để hộ giá vua, tổ chức cuộc rút lui chiến lược trong kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ hai (1285). Do vậy các sự kiện ấy, đã ghi sâu vào ký ức người dân địa phương, nên tại chân núi Chẽ, nhân dân đã dựng lên đền thờ để tri ân tưởng nhớ tới công lao hiển hánh của ngài.
Từ con đường trong tổ dân phố ta bắt gặp một nghinh môn, đó là cổng của ngôi đền Trần. Qua nghinh môn là vào sân đền, sân đền được lát gạch bát màu đỏ. Từ sân qua bậc thềm tam cấp là ngôi đền thờ đức Thánh Trần Hưng Đạo. Đền dựa lưng vào núi Chẽ, hướng Đông Nam. Di tích cấu trúc mặt bằng kiểu chữ thổ, gồm 3 gian tiền bái, 3 gian trung đường và 1 gian hậu cung. Hồi nhà trung đường đắp trang trí kiểu trụ đấu, mặt góc trên tường hồi đắp phù điêu, hàm thư, tường hồi phía dưới mở cửa sổ tròn, phía trên đắp dơi ngậm vòng tròn của cửa. Khuôn viên đền Trần có nhiều cây xanh, bóng mát và có đền thờ mẫu. Đền Trần mới được phục dựng lại, tuy cấu trúc, chất liệu có phần biến cải, song tổng thể ngôi đền vẫn mang dáng vẻ của một công trình tín ngưỡng, tâm linh truyền thống.
Trải qua thời gian, một số di vật bị phá hủy, nhiều cổ vật, đồ thờ tự, tế khí cũng bị thất lạc, mất mát. Hiện nay, nhân dân địa phương đã dâng cúng đầy đủ như: Thần tượng, câu đối, đại tự, nhang án, bát biểu, chuông đồng…Các đồ thờ tự, tế khí đều được sơn son, thếp bạc, phủ kim hoàn, nên rất đẹp và sang quý.
Hàng năm, vào dịp ngày giỗ của đức Thánh Trần (ngày 20 tháng 8), tại đền có tổ chức tế lễ, dâng hương, nhân dân trong và ngoài địa phương đến dự rất đông vui, thành kính. Ngày giỗ Mẫu (ngày 8 tháng 3), tại đền tổ chức giỗ mẫu Liễu Hạnh, thể hiện nguyện vọng thành kính của người dân theo tín ngưỡng, dân gian, thờ cha, gắn liền với thờ mẹ. Ngoài ra, các ngày sóc, vọng, ngày lễ cổ truyền, mọi người đến chiêm bái, dâng hương rất đông, đã và đang trở thành nếp sinh hoạt văn hóa, tâm linh, tín ngưỡng đẹp tại di tích đền Trần.
Ngày 12 tháng 01 năm 2012, Uỷ ban nhân dân thành phố ra quyết định số 57-QĐ/UBND công nhận đền Trần là Di tích Lịch sử Văn hóa cấp thành phố.