ĐÌNH HẠ LŨNG
(Di tích Lịch sử cấp quốc gia)
Đình Hạ Lũng là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng làng Hà Lũng, thuộc xã Đằng Hải, huyện An Hải (nay là phường Đằng Hải, quận Hải An), thành phố Hải Phòng. Ngoài tên thường gọi, đình Hạ Lũng còn có tên chữ là đình Nhân Thọ; ở cách trung tâm thành phố Hải Phòng chừng 5,5 km.
Cũng như thần tích Từ Lương Xâm, miếu Xâm Bồ, thần phả đình Đằng Giang, thần tích miếu Trung Hành… và các đền, đình thờ Ngô Quyền ở vùng An Hải (cũ - nay là quận Hải An) và nội thành Hải Phòng; thần tích của đình Hạ Lũng cũng được sao chép từ thần tích đền Gia Viên, mà không có thần tích gốc. Bản thần tích do dân làng lưu giữ đã cho biết về thân thế, sự nghiệp của Ngô Vương Quyền – người đã có công đánh tan quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng, chấm dứt hơn 1.000 năm Bắc thuộc, mở ra một kỷ nguyên mới độc lập, tự chủ cho nước Đại Việt.
Là một số rất ít ngôi đình còn tương đối nguyên vẹn, chắc chắn ở Hải Phòng, đình Hạ Lũng được tạo dựng trên khu đất cao ráo trước mặt có sân rộng, hồ bán nguyệt, nối với khu đồng trũng, lưu dấu vết con lạch cổ. Đình có bố cục không gian tự kiểu chữ công bao gồm các tòa: Đại đình - Ống muống - Hậu cung. Những tinh hoa, giá trị về mặt nghệ thuật kiến trúc dàn trải trên nhiều bộ phận chính của bộ gỗ như: cốc nóc, cánh gà, đầu dư, cốn trên kẻ, thân bẩy, toàn ống muống, hậu cung. Là một toà kiến trúc chữ nhật bao gồm 3 gian 2 chái. Nếu như trước kia, gian giữa (lòng thuyền được lát gạch, còn các gian bên đều có ván sàn gỗ), nay do những nguyên nhân khách quan, sàn được thay bằng những bệ sập xây bằng xi măng. Bộ nóc mái tòa Đại Đình được kết nối theo kiểu “Chồng rường- giá chiêng” biến thể.
Trải qua nhiều thăng trầm biến động của lịch sử, đến nay, đình Hạ Lũng còn lưu giữ được một số đồ thờ tự có giá trị sơn thếp, chạm khắc, mang phong cách nghệ thuật Nguyễn trải từ thế kỉ 19, 20 như: Nhang án tiền, bát hương đồng, bát biểu - biển, kiệu bát cống, long đình, hai bàn thờ…
Lễ hội đình Hạ Lũng diễn ra vào 17 tháng giêng: ngày Thánh hóa, 12 tháng 3: ngày sinh.
Căn cứ vào những giá trị lịch sử, văn hoá nêu trên, đình Hạ Lũng đã được Bộ Trưởng Bộ Văn hóa Thông tin xếp hạng Di tích Lịch sử cấp quốc gia (Quyết định số 52/2001/QĐ-BVHTT, ngày 28/12/2001).